« عوامل تشدید کننده در بیماری ام اس  »

انواع فاکتورهای تشدید کننده

با مراجعه به منابع و ماخذپی می بریم که عوامل زیادی را در تشدید بیماری مؤثر می دانند . برخی ازآنها را با اطمینان بیشتری می توان عنوان کرد ولی نقش برخی دیگر هنوز مورد سوال است . از جمله اینها می توان به موارد زیر اشاره کرد.

الف ) گرما

گرمای محیط بخصوص اگر همراه با رطوبت باشد می تواند بسیار آزار دهنده باشد. بنابراین یک مسافرت تابستانی به منطقه ای گرم و مرطوب می تواند به جهنمی برای بیماران مبتلا به ام اس تبدیل شود. علاوه بر گرمای محیط ، به هر دلیلی که درجه حرارت مرکزی بدن خود فرد افزایش یابد مثلاً تب و یا یک فعالیت ورزشی سنگین ، ممکن است اثرات مخربی بر بیمار برجا گذارد. با ید بدانیم که حتی افزایش مختصر درجه حرارت مرکزی بدن ( در حد  یا درجه ) می تواند توسط فرد تحمل نشود و اورا دچار مشکل نماید. در چنین شرایطی علائم عدم تحمل به گرما ظاهر میشود این علائم شامل ، کاهش بینایی ، لرزش و ضعف تمام بدن ، احساس خستگی ، اختلالات شناختی و حافظه ...        می باشد. به نظر می رسد گرما سرعت انتقال پیام را در سلول های عصبی که غلاف آنها در نتیجه بیماری آسیب دیده ، کاهش می دهد و از این طریق سبب تشدید علائم بیماری می شود. جهت پیشگیری از اثرات گرما، پیشنهادات زیر را ارائه می دهیم.

· مایعات مصرفی خودرا به شکل آب یا آب میوه ، افزایش دهید.( حداقل ۱۰-۸ لیوان در ۲۴ ساعت )

· از محیط های گرم به خصوص گرم و مرطوب مانند حمام گرم، سونا، تابش شدید آفتاب و ورزش های سنگین پرهیز نمایند.

·  از وسائل خنک کننده در منزل ، اتومبیل و محل کار استفاده نمایید.

· در صورت گرما، از دوش آب سرد ،مکیدن یخ ،دراز کشیدن با حوله ی مرطوب و یا کیسه های یخ استفاده نمایید.

· در صورت بروز تب هرچه سریعتر برای تشخیص علت و درمان آن اقدام کنید.

ب) استرس

استرس های روحی و جسمی ، چه بصورت مزمن و چه بصورت حاد وناگهانی ، می توانند سبب تشدید بیماری شوند. چنانچه مطالعات نشان می دهند ، در زمان تحمل استرس وقوع حملات بیماری دو برابر بیشتر از شرایط معمول می باشد. شایعترین استرس های روحی شامل طلاق ، سوگواری ، خشم ، شکست عاطفی ، و شغلی می باشند. در مورد نحوه اثر این عامل برروی حملات ام اس باید بگوئیم که به نظر می رسد استرس ها سبب آزاد شدن موادی      ( از جمله هورمون ها ) در بدن می شوند که این مواد از طریق تاثیر روی سیستم ایمنی می توانند بیماری را متاثر سازند . نکته مهمی که حتما لازم است ذکر شود این است که عامل استرس به تنهایی نمی تواند نقش مهمی ایفا کند بلکه این نحوه برخورد فرد و مواجهه او با استرس ها است که نقش اساسی را بازی می کند . لذا طرز تلقی و نگاه فرد به شرایط سخت و دشوار زندگی ، نحوه برخورد او و تلاش او برای حل مسائل و یا پذیرش منطقی آنهاست که تعیین کننده می باشد و نه صرفا خود آن عامل استرس زا .

راه هایی پییشگیری از تاثیر عوامل استرس زا

· روان درمانی و یادگیری مهارت های کافی در زمینه برخورد با استرس و نحوه حل مسائل به شکل منطقی و عاقلانه

· یوگا

· Meditation

·  ورزش مناسب و استخر آب

·   استفاده از شیوه های relaxation

ج) خستگی

تعریف خستگی : آنچه که به عنوان خستگی بیان می شود عبارتست از افت توانایی های حرکتی یا ذهنی بطور برگشت پذیر که می تواند خود به خود یا بعداز فعالیت فیزیکی یا ذهنی روی می دهد. خستگی ، هم علامتی از بیماری ام اس است و هم عامل تشدید کننده آن و با خستگی معمولی تفاوت هایی دارد. مثلا اینکه شدت این خستگی بیشتر از یک خستگی معمولی است . معمولا در اوائل روز (صبح) احساس می شود و به تدریج در طول روز شدت می یابد و اغلب با یک استراحت کوتاه مدت ساده برطرف نمی شود.این خستگی به دلیل اثرات مخرب بیماری روی سلولهای عصبی حرکتی و حسی ایجاد می شود و لذا منطقی است که در نتیجه آن کلیه علائم بیماری تشدید یابند و یا علامتی جدید ایجاد شوند. شایعترین عوامل ایجاد کننده خستگی عبارتند از : گرما و رطوبت، غذای سنگین ،آلرژی غذایی ،فعالیت زیاد ،سیگار،گرسنگی وافت قند خون ، استرس ها

شیوه های پیشنهادی جهت جلوگیری از خستگی

· ورزش در حدی که خسته و گرم نشویم .

· یوگا /شنا

· پرهیز از گرما

· پرهیز از کار زیاد (درخانه یا محل کار )

· استراحت در فواصل کار

· دراز کشیدن و قرار دادن پاها بالاتراز سطح بدن

· ایجاد نظم در خواب

· پرهیز از گرسنگی ، غذای سنگین و غذای شیرین

· صبحانه فراموش نشود

د) ضربه ها

در مورد اینکه آیا ضربه های واردشده به مغز یا نخاع می تواند سبب شروع یا تشدید بیماری ام اس شوند یا خیر اطلاعات متناقصی وجود دارد . نتایج برخی تحقیقات این مساله را تائید و برخی دیگر ردمی کنند.اما مطابق آمار موجود ۱۵- ۱۰ درصد عزیزان مبتلا به ام اس شروع بیماری شان را پس از ضربه به مغز یا نخاع ذکر می کنند و ۵۰ درصد آنان عود حملات را به ضربه نسبت می دهند . به نظر می رسد که ضربه سبب ایجاد تغییراتی در نسج مغز یا نخاع می شود که با توجه به آسیب های قبلی ناشی از خود بیماری دراین محل ها ، علائم جدید ایجاد می گردند.

اهمیت علائم تشدید کننده

هر چند اثرات این عوامل اغلب موقتی و کوتاه مدت است ( از چند دقیقه تا چند ساعت ) اما از آنجاکه می توانند آنقدر شدید و آزار دهنده باشند که زندگی فرد را مختل نمایند از اهمیت بالایی برخوردار هستند .

علاوه بر آن در اغلب موارد با شناخت و برخورد صحیح به سادگی می توان از اثرات مضر آن ها پیشگیری کرد و نهایتا باید بدانیم در صورت عدم تشخیص به موقع و رفع این عوامل نه تنها خود ، علائم بیماری را تشدید می کنند بلکه قادرند سایر عوامل تشدید کننده را ایجاد و یا تشدید کنند.مثلا اضطراب و افسردگی علاوه بر اینکه می توانند علائم بیماری را تشدید کنند باعث می شوند فرد درد موجود را شدیدتر احساس کند یا دچار اختلال خواب شود و همانگونه که ذکر شد هر دوی اینها عوامل تشدید کننده بیماری هستند.

 ضمن آرزوی موفقیت برای همه عزیزان ، پیشنهاد می کنیم بیماری خودرا به عنوان یک واقعیت بپذیرند و تا حد ممکن جهت بهتر کردن کیفیت زندگی شان ، توصیه ها را بکار گیرند .

                                                          دکتر شکوفه علایی ، متخصص مغز و اعصاب

                                                                   عضو کمیته علمی انجمن MS

                                                         برگرفته از مجله" پیام ام اس" شماره ۳۴-۳۳