تاریخچه توانبخشی در جهان

شاید بتوان گفت انسان تا چند قرن اخیر دردو دوره، پزشکی درمانی و دوره پیشگیری را می دانست تا اینکه پس از جنگ جهانی اول پزشکی بنام ادوارد راسک بود که اولین مرکز توانبخشی را تأسیس نمود و از این زمان توانبخشی پزشکی یا طب فیزیکی آغاز گردید. پس از جنگ جهانی دوم تا به امروز مفهوم توانبخشی بسرعت و بطور وسیعی گسترده شده است .

تاریخچه توانبخشی در ایران

شاید بتوان ابوعلی سینا را اولین دانشمندی دانست که از درمانهای فیزیکی همچون ماساژ و آب درمانی بهره گرفت . توانبخشی در ایران متکی برقانونی است که در سال ۱۳۴۷ مورد تصویب قرارگرفت و ازآن پس بود که انجمن توانبخشی وابسته به وزارت کار و امور اجتماعی تأسیس گردید . در سال ۱۳۴۸ بیمارستان توانبخشی شفایحیائیان صرفاً جهت خدمات توانبخشی اختصاص یافت . در سال ۱۳۵۹با تشکیل سازمان بهزیستی کشور ،انجمن توانبخشی منحل و در سازمان بهزیستی ادغام گردید. در راستای فعالیتهای توانبخشی در ایران ، آموزش رشته های مختلف توانبخشی در دانشگاهها آغاز گردید.

تعریف توانبخشی

توانبخشی عبارت است از فرآیندی هدف گرا و دارای محدودیت زمانی که هدفش توانا ساختن یک شخص دارای اختلال برای رسیدن به یک سطح ذهنی ، جسمی،اجتماعی و کارکردی مناسب می باشد و در این راه او را ( برای تغییردادن زندگی اش) با ابزارهایی مجهز می سازد ( سازمان بهداشت جهانی who ۱۹۸۱) در توانبخشی مفاهیمی همچون یکپارچه سازی اجتماعی ، کاهش اثرات ناتوانی ، توانمندسازی ، بهبود کیفیت زندگی و ...... مورد توجه و دارای اهمیت می باشند.

اهداف توانبخشی

۱- پیشگیری از ایجاد یا بروز بیشتر ناتوانی

۲- جلوگیری از پیشرفت ناتوانی و آموزش عملکردی در ارتباط با نیازهای فرد

۳- ارتقای سطح آگاهی عمومی نسبت به ناتوانی و توانبخشی و ایجاد فرصتهای برابر

۴- سعی در خودکفائی فرد ناتوان و قادر سازی وی در برخورد با مشکلات

۵- تطابق زندگی فرد ناتوان باجامعه از طریق  آموزش و مشاوره

۶- ارائه طرحهای تسهیلاتی و خدمات شهری و مسکونی مناسب جهت استفاده افراد ناتوان

۷- افزایش آگاهی افراد ناتوان  نسبت به توانائیهای جسمی ، روانی خویش و تطبیق آنان با محیط

۸- استقلال اقتصادی از طریق اشتغال و تبدیل وی به یک فرد مؤثر در جامعه

تیم توانبخشی

هدف ازتشکیل تیم و کار گروهی در توانبخشی ،هماهنگی در فعالیتهای گوناگون و متنوعی است که بمنظور بازتوانی و توانمندسازی فرد ناتوان  انجام می شود.

انواع توانبخشی

- توانبخشی پزشکی

- توانبخشی حرفه ای

- توانبخشی اجتماعی و روانی

- توانبخشی آموزشی

توانبخشی پزشکی

به فرآیندی از خدمات پزشکی اطلاق می شود که هدف آن توسعه توانائیهای عملکردی ،جسمانی و روانی فرد ناتوان در جهت قادر سازی آنان برای دستیابی به یک زندگی مستقل و فعال می باشد.

اعضای تیم توانبخشی پزشکی

نورولوژیست (متخصص بیماریهای مغز و اعصاب ) ، ارتوپد،جراح مغز و اعصاب ،روماتولوژیست ،متخصص گوش و حلق و بینی ، چشم پزشک و سایر متخصصین براساس نیاز و گروه پیراپزشک شامل فیزیوتراپیست ،کاردرمان ،گفتار درمان ،بینایی سنج، شنوایی سنج ،تکنسین فنی ارتوپدی،پرستار توانبخشی و کارشناس آموزشی و .....

 حال به شرح مختصری درباره رشته فیزیو تراپی ، کاردرمانی و گفتار درمانی می پردازیم :

 فیزیوتراپی چیست؟

  به زبان ساده می‌توان فیزیوتراپی را علم درمان به‌وسیله حرکت و روش‌های فیزیکی دانست. به اشخاصی که در این مورد تحصیل کرده‌اند فیزیوتراپیست می‌گویند.

ام اس و فیزیوتراپی

یکی از مشکلات اصلی ما، ضعف و محدودیت در حرکت است که از طرفی به‌علت درگیری قسمت‌های حرکتی در مغز و نخاع و از طرف دیگر به‌علت کم تحرکی خودمان است شاید شما هم به یکی از علل زیر حرکات خود را محدود کرده‌اید:

افسردگی و بی‌حوصلگی، ترس از افتادن و جراحات و یا ناآگاهی (مثلاً ترس از مضر بودن فعالیت). کم بودن تحرک خود دارای عوارضی است مانند کوتاه شدن و ضعیف‌تر شدن عضلات، زخم بستر، یبوست و ...

حتماً تابه‌حال با فردی که دست یا پایش شکسته است برخورد داشته‌اید و شاهد بوده‌اید که پس از درمان شکستگی و باز کردن گچ، بیمار در انجام حرکات آن عضو ناتوان شده و نیازمند به فیزیوتراپی برای مدتی محدود می‌باشد. فرق ما با چنین بیمارانی در این است که برای مدت نامحدودی به فیزیوتراپی محتاجیم. شاید فکر کنید عملی نیست که همه روزه به یک فیزیوتراپیست رجوع کنید و شاید انجام مداوم این کار از نظر وقت و یا هزینه غیرممکن باشد. اما با یک روش ساده می‌توانیم این مشکل را حل کنیم:

۱. ابتدا به یک فیزیوتراپیست حاذق و دلسوز مراجعه کنید. یافتن او اصلاً مشکل نیست! کافی است به یک مرکز فیزیوتراپی رجوع کنید و در صورتی که در آنجا راحت بودید و حس کردید به مشکلات شما توجه می‌شود و برایتان دقیقاً برنامه‌ریزی می‌کنند، می‌توانید همیشه به همان فیزیوتراپیست مراجعه کنید. بدیهی است علاوه بر دقت و توجه متخصص مربوطه، سلیقه شخصی شما هم بسیار مهم است و مثلاً فیزیوتراپیست انتخابی فردی دیگر، ممکن است برای شما انتخاب مناسبی نباشد.

۲. متخصص فیزیوتراپی شما را معاینه می‌کند و حرکت‌های مناسب را به شما توصیه می‌کند و به صلاحدید ایشان چند جلسه‌ای در همان مرکز تمرین می‌کنید.

۳.   حرکاتی که فعلاً لازم دارید، تعداد و چگونگی انجام روزانه آن‌هارا در خانه بیاموزید و در صورت نیاز به وسایل کمکی، آن‌ها را از فروشگاه‌های این نوع لوازم تهیه کنید و یا اگر می‌توانید مشابه آن‌ها را برای خود بسازید.

۴.   همه روزه در منزل زمانی را به حرکات فیزیوتراپی اختصاص دهید و ضمن انجام این ورزش‌ها سعی کنید بیشتر به بهبودی و تندرستی فکر کنید.

۵. به صلاحدید فیزیوتراپیست هر چند هفته به او مراجعه کنید تا هم درستی انجام تمرینات را بررسی کند و هم درصورت لزوم ،آنها را تغییر دهد.

چند توصیه کلی:

-منظور ما از انجام حرکات فیزیوتراپی رسیدن به وضعیت بهتر جسمی و روحی است نه شرکت در مسابقات المپیک! پس در انجام ورزش‌ها منظور ما، انجام تعداد کمی حرکت در نوبت‌های متعدد در طی روز است.

-حرکات را تا مرز رسیدن به خستگی انجام بدهید. در صورت تمایل پس از مدتی استراحت می‌توان دوباره حرکات را تکرار کرد.

-هر موقعیتی که انجام حرکت را آسان کند مفید است، بنابراین با توجه به سبک شدن وزن بدن در آب، شنا یکی از مفیدترین ورزش‌ها برای شما می‌باشد. البته نیازی به شنای حرفه‌ای نیست و اندکی هم که در آب دست و پایتان را تکان دهید بسیار مفید است.